شناسایی ابعاد و مولفه های آموزش مبتنی بر فناوری بلاکچین
محورهای موضوعی : رویکرد ها ومدل های ظرفیت سازی منابع انسانیاعظم عبدالملکی 1 , مژگان عبدالهی 2 * , پریسا ایران نژاد 3
1 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
2 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
3 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
کلید واژه: بلاکچین, آموزش مبتنی بر فناوری, فناوری بلاکچین در آموزش.,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفههای فناوری بلاکچین در آموزش و ارائه چارچوبی منسجم از قابلیتهای این فناوری در نظامهای آموزشی انجام شد.
این پژوهش از نظر هدف، کاربردی ـ توسعهای و از نظر ماهیت، کیفی با رویکرد فراترکیب است. در این راستا، مقالات علمی ـ پژوهشی در حوزه بلاکچین در آموزش منتشرشده در پایگاههای علمی معتبر گوگل اسکالر، الزویر، وب آف ساینس، امرالد و ایتریپل ای در بازه زمانی 2020 تا 2025 بهعنوان واحد تحلیل و منبع دادههای ثانویه در نظر گرفته شدند. پس از غربالگری نظاممند بر اساس معیارهای ورود و خروج، 98 مقاله انتخاب و با استفاده از تحلیل اسنادی و تکنیک کدگذاری سهمرحلهای (باز، محوری و گزینشی) در نرمافزار مکس کیودا تحلیل شدند.
تحلیل دادهها منجر به شناسایی ابعاد و مؤلفههای کلیدی فناوری بلاکچین در آموزش در سه بعد اصلی شد: بعد آموزشی- مدیریت آموزش، شخصیسازی یاددهی ـ یادگیری، ارزیابی، اعتبارسنجی، شفافیت، تمرکززدایی، مدیریت گواهینامهها و دسترسیپذیری قراردادهای هوشمند؛ بعد مدیریتی ـ سازمانی شامل مدیریت سازمانی، مدیریت مالی، مدیریت مشاغل، مالکیت معنوی و تسهیل تعاملات نهادی؛ و بعد امنیتی شامل امنیت، حریم خصوصی، ردیابی، نظارت و کنترل، اعتماد و تغییرناپذیری.
نتایج پژوهش نشان میدهد که فناوری بلاکچین فراتر از یک ابزار فنی، به مثابه زیرساختی شفاف، امن و غیرمتمرکز، پتانسیل بازآرایی فرایندهای آموزشی، مدیریتی و اعتباربخشی را داراست. استقرار سامانههای آموزشی مبتنی بر این فناوری میتواند بستری برای توسعه آموزشهای کیفی، فراگیر و پایدار فراهم آورد و همچنین زمینه لازم برای کاهش جعل، ارتقای حریم خصوصی و تسهیل تعامل میان ذینفعان فراهم آورد.
The aim of the present study was to identify the dimensions and components of blockchain technology in education, which was applied-
The present study was conducted to identify the dimensions and components of blockchain technology in education and to provide a coherent framework of its capabilities within educational systems. Methodologically, this research is applied-developmental in objective and qualitative in nature, employing a meta-synthesis approach. To this end, scholarly articles regarding blockchain in education published between 2020 and 2025 in reputable databases, including Google Scholar, IEEE, Web of Science, and Elsevier were utilized as the unit of analysis and secondary data sources. Following a systematic screening based on inclusion and exclusion criteria, 98 articles were selected. Data analysis was performed using MAXQDA software through bibliographic analysis and a three-step coding technique (open, axial, and selective coding). The findings led to the identification of key dimensions and components of blockchain technology in education across three primary dimensions: (1) Educational Dimension, encompassing educational management, personalization of teaching and learning, assessment, credentialing, transparency, decentralization, smart contract accessibility, and certificate management; (2) Managerial-Organizational Dimension, including organizational management, financial management, career management, intellectual property, and the facilitation of institutional interactions; and (3) Security Dimension, including security, privacy, traceability, monitoring and control, trust, and immutability. The results indicate that blockchain technology, beyond being a mere technical tool, serves as a transparent, secure, and decentralized infrastructure with the potential to restructure educational, managerial, and accreditation processes. The implementation of blockchain-based educational systems can provide a foundation for developing high-quality, inclusive, and sustainable education, while facilitating the reduction of fraud, enhancing privacy, and streamlining interactions among stakeholders.
1. 1. سیف م ع. روانشناسی تربیتی: روانشناسی آموزش و یادگیری. ویرایش جدید. تهران: نشر دوران؛ ۱۴۰۲.
2. شفیعی بهنمیری س ف. بررسی و شناسایی مؤلفههای پذیرش الگوهای جدید فناوری اطلاعات (مطالعه موردی: بلاکچین). ماهنامه آفاق علوم انسانی. ۱۴۰۱؛ 6(66): 51-70.
3. صفایی موحد س. تکنولوژی آموزشی: رویکردها و کاربردها در عصر دیجیتال. تهران: انتشارات سمت؛ ۱۴۰۰.
4. فتحی واجارگاه ک. برنامهریزی درسی به سوی دورههای تحصیلی آینده. تهران: انتشارات آییژ؛ ۱۴۰۱.
5. عبدالملکی ا، عبدالهی م، ایراننژاد پ. واکاوی مؤلفههای مدیریت آموزش مبتنی بر فناوری بلاکچین: یک مرور سیستماتیک. فصلنامه تعالی تعلیم و تربیت و آموزش. ۱۴۰۵؛ 4(3): 57-78. doi: 10.71588/eetj.2026.1236296.
6. Al-Hakimi W, Al-Koliby IS. Blockchain adoption and its impact on sustainability of accounting education. Environ Dev Sustain. 2026; 28(6): 1145-1168. doi: 10.1007/s10668-024-05466-9.
7. Ariffin NHM, Zulkefli NAM, Nasruddin ZA. Challenges of blockchain technology and its relationships to sustainable education: An analysis using AI-based literature review. J Adv Res Des. 2025; 127(1): 173-188.
8. Arniaty A, Safitri R, Pradani W, Nurbojatmiko, Abdullah. Design and implementation of a blockchain-based shipment tracking proof-of-concept for academic application. In: Prosiding Seminar Nasional Penelitian dan Pemberdayaan Masyarakat 2025; 2025. p. 134. doi: 10.36722/psn.v5i1.5053.
9. Chemmalar Selvi G, Ostwal RA, Arulkumar V, Arif M, Nithya TM, Peter TJ. Blockchain in education: Transforming the future of document verification management. AIP Conf Proc. 2026; 3345(1): 020281. doi: 10.1063/5.0298208.
10. Choudhary A, Chawla M, Tiwari N. Analyzing functional, technical and bibliometric trends of blockchain applications in education: A systematic review. Multimed Tools Appl. 2025; 84: 4003-4048. doi: 10.1007/s11042-024-20303-x.
11. European Commission. Digital Education Action Plan (2021–2027): Resetting education and training for the digital age. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2021. doi: 10.2766/695977.
12. Gaba P, Sugandh U, Panwar A, Kaswan KS, Jain A. Exploring blockchain’s disruptive potential in education: Opportunities and challenges. AIP Conf Proc. 2026; 3410: 040009. doi: 10.1063/5.0339651.
13. Gharat PS, Choudhary G, Shandilya SK, Sihag V. Future applications of blockchain in education sector: A semantic review. In: You I, Kim H, Youn TY, Palmieri F, Kotenko I, editors. Mobile Internet Security. Singapore: Springer; 2022. p. [insert page numbers]. doi: 10.1007/978-981-16-9576-6_8.
14. Halloluwa T, De Silva C. Blockchain in education technology: A tool for challenges in education technology: A review paper. Preprints. 2025. doi: 10.20944/preprints202503.0130.v1.
15. Hannan SA. Application and scope of blockchain in technical research and higher education. NeuroQuantology. 2022; 20(15): 6185-6191. doi: 10.48047/NQ.2022.20.15.NQ88619.
16. Jangid A, Patila K. Blockchain in education. AIP Conf Proc. 2023; 2523: 020096. doi: 10.1063/5.0110211.
17. Kiriakos D, Psaromiligkos Y. Blockchain technology and vocational open online courses. In: Open Science in Engineering. Springer; 2024. p. 903-915. doi: 10.1007/978-3-031-42467-0_85.
18. Kuleto V, et al. The potential of blockchain technology in higher education as perceived by students in Serbia, Romania, and Portugal. Sustainability. 2022; 14: 749.
19. Kyun S, Yang H, Seo H. The trends and foci of blockchain applications in higher education: A systematic review and keyword network analysis. Educ Technol Soc. 2025; 28(3): 419-449. doi: 10.30191/ETS.202507_28(3).RP06.
20. Ma Y, Fang Y. Current status, issues, and challenges of blockchain applications in education. Int J Emerg Technol Learn. 2020; 15: 20-31.
21. Mujezinović A, Joksimović A, Kostić D, Jolović M, Simić M. Blockchain-based platform for tracking students’ achievements. In: SINTEZA 2025 International Scientific Conference on Information Technology, Computer Science, and Data Science; 2025. p. 267-273. doi: 10.15308/Sinteza-2025-267-273.
22. Saputra MAW, Ochtaffia D, Apriani D, Yusfi SC, Gori M. Blockchain applications in education affecting challenges and problems in digital. Blockchain Front Technol. 2022; 2(2): 15-23. doi: 10.34306/bfront.v2i2.155.
23. Sawant R. Revolutionizing education sector by leveraging blockchain technology: State of art. AIP Conf Proc. 2023; 2690: 020012. doi: 10.1063/5.0119425.
24. Sharkey-Toppen TP, Hoffman TC, McCamey K, Bahner DP. Blockchain in education: Linking competency assessment with credentialing. In: Stawicki S, editor. Blockchain in healthcare. Cham: Springer; 2023. p. [insert page numbers]. doi: 10.1007/978-3-031-14591-9_10.
25. Shekhar S, Chandrasekaran K, Simon S, Mathew J. A comprehensive review of blockchain in education: Applications and future prospects [Internet]. ResearchGate; 2025 [cited 2026 Jul 11]. Available from: https://www.researchgate.net/publication/390521600.
26. Sibanda S. Blockchain technology in education: A systematic review. Int J Res Innov Appl Sci. 2025; 10(2): 492. doi: 10.51584/IJRIAS2025.10020044.
27. Suktam W, Lapchit S, Supsin J. Blockchain in education: Transforming learning, credentialing, and academic data management. J Educ Learn Rev. 2024; 1(6): 37-46. doi: 10.60027/jelr.2024.739.
28. Xu Z, Cheng X, Wang Y, Wu S. Challenges and solutions faced by blockchain in education informatization. In: 2021 IEEE 3rd International Conference on Computer Science and Educational Informatization (CSEI). IEEE; 2021. doi: 10.1109/CSEI51395.2021.9477738.